Ze wszech stron docierają do mnie takie słowa:
„Kiedyś to było dobrze! W latach 80. każdy miał trzy sypialnie, kobiety nie pracowały, kredyty miały niskie oprocentowanie, a na wczasy jeździło się trzy razy w roku” – tak mówią niektórzy młodzi ludzie.
A starsi? „Teraz to młodzi mają lekko! Dostęp do mieszkań od ręki, wszystko w sklepach, niania na telefon do dziecka, zakupy pod same drzwi”.
Mam 54 lata. Żyłam w czasach PRL-u, w czasie stanu wojennego, z widmem wojny nuklearnej, którą straszono nas tak bardzo, że tata przygotowywał piwnicę i robił zapasy dla naszej rodziny.
Wyszłam za mąż w latach 90. Przez pierwsze trzy lata po ślubie nie mieliśmy własnego kąta. Dopiero później udało nam się zdobyć mieszkanie w kamienicy, za odstępne. Pod koniec lat 90. na świat przyszło nasze pierwsze dziecko.
Nie powiem Wam, kiedy było lepiej. Każde czasy mają swoje problemy i swoje lęki. Każde pokolenie ma swoje demony.
Czy pokolenie urodzone w latach 30. ubiegłego wieku miało beztroskie życie? Czy pokolenie powojenne miało wyrozumiałych rodziców? A to urodzone w latach 60. i 70., z kluczem na szyi, miało zapewnione bezpieczeństwo emocjonalne i dobrobyt?
Każde pokolenie popełnia błędy, które są w jakiś sposób uwarunkowane sytuacją na rynku pracy, rynku mieszkaniowym, naciskiem społecznym czy obowiązującą modą na wychowywanie dzieci.
Kiedyś, podczas wykładu z pedagogiki, zapamiętałam słowa wykładowcy: „Nie ma pokolenia, które wymyśliłoby idealny system wychowania i edukacji. Każde pokolenie jedynie testuje nowe metody, próbując zmienić to, co robili ich rodzice. Część rozwiązań powiela, a część zmienia zupełnie, często działając po omacku”.
Nie rozumiem tej obecnej wojny. Tego wzajemnego wytykania sobie, kto jest lepszym rodzicem, kto miał trudniejsze dzieciństwo, które pokolenie miało toksycznych rodziców, a które wychowuje życiowe niedojdy.
Podobnie jest ze statusem mieszkaniowym i finansowym. Zanim zaczniemy porównywać, kto miał łatwiej, a kto trudniej, warto spojrzeć na realia, w jakich żyły poszczególne pokolenia. Na zarobki, ceny mieszkań, możliwości ich zdobycia, siłę nabywczą pieniądza. Bo samo stwierdzenie, że kiedyś mieszkania były tańsze, a dziś wszystko jest dostępne w sklepach, niewiele nam mówi o rzeczywistym poziomie życia. Nie wystarczy porównać cen czy wygód. Trzeba jeszcze wiedzieć, ile wysiłku, czasu i wyrzeczeń kosztowało ich zdobycie.
Myślę, że wszystkie czasy i wszystkie pokolenia mają jeden wspólny mianownik – lęk o jutro. Strach przed utratą pracy, przed podjęciem zobowiązań, przed związaniem się z kimś na stałe.
A przecież w każdych czasach marzymy o tym samym: miłości, spokoju i niezależności finansowej.
Podobnie jest z rodzicielstwem. Czy rodzic wychowujący dziecko w 1884 roku zakładał, że będzie je krzywdził? Czy rodzic sto lat później, powielając te same wzorce, robił to z premedytacją? Każdy wychowywał dzieci tak, jak potrafił, na tyle, na ile pozwalała mu wiedza, doświadczenie i rzeczywistość, w której żył. W każdych czasach istniały wypaczenia, patologie i nałogi.
Zawsze istniał też lęk przed tym, „co ludzie powiedzą”. Tyle że kiedyś o naszych głupich decyzjach, błędach czy utracie pieniędzy wiedzieli głównie najbliżsi. Dzisiaj może się o tym dowiedzieć znacznie więcej osób.
Dlatego te wszystkie międzypokoleniowe przepychanki uważam za bezsensowne.
A może problem tkwi jeszcze gdzie indziej? Uważam, że za mało ze sobą rozmawiamy. Za mało pytamy, za mało słuchamy i za mało wiemy o sobie nawzajem.
Sama wielokrotnie odbijałam się od muru tajemnicy, kiedy pytałam rodziców o ich młodość. Ba, kiedy zapytałam mamę o menopauzę, usłyszałam jedynie: „Jak będzie, to się sama dowiesz”.
Mam wrażenie, że od pokoleń żyjemy w epoce milczenia. Każde pokolenie skrywa swoje mniejsze i większe tajemnice, wstydliwe doświadczenia, błędy, porażki i lęki. Często zabiera je ze sobą, zamiast się nimi podzielić z kolejnymi pokoleniami.
A może właśnie o to chodzi? Nie o to, żeby rozliczać poprzednie pokolenia, wytykać im błędy czy udowadniać, że nasze czasy są lepsze. Może warto zacząć ze sobą rozmawiać, opowiadać sobie o tym, jak naprawdę wygląda nasze życie, czego się baliśmy i czego boimy się dzisiaj, czego nie rozumieliśmy i czego nadal nie rozumiemy, a także co zrobilibyśmy inaczej.
Każda epoka ma swoje wyzwania, problemy i radości. Wszystko jest osadzone w konkretnym czasie i nie da się tego po prostu przenieść do innej epoki.
Żeby naprawdę zrozumieć dany czas, trzeba w nim żyć. Ale żeby zrozumieć drugiego człowieka, trzeba chcieć go wysłuchać.


