„Bogaci oszczędzają i wydają to, co zostaje. Biedni wydają i oszczędzają to, co zostaje” – ja mam te słowa wydrukowane i powieszone na lodówce.
Jakiś czas temu, gdy wspomniałam, że przerabiam ubrania używane, do tych przeróbek wykorzystuję wszystko, co wpadnie mi w ręce, a jedzenie wyrzucam tylko w ostateczności – usłyszałam:
„Ale jesteś biedna, że jesz resztki.”
Ten komentarz gdzieś mi utkwił. Bo choć wiem, że padł bez
złośliwości, zabrzmiał… smutno.
A ja przecież w tym dostrzegam zupełnie coś innego. Szacunek,
nie bieda. Dla mnie takie podejście to szacunek dla własnych pieniędzy, dla
ziemi i dla pracy innych. Nie chcę powiększać wysypisk śmieci. Tyle się mówi o
braku miejsca pod nowe składowiska – przecież nikt z nas nie marzy, by mieć je
pod własnym oknem.
Czy przeróbki wciąż muszą oznaczać niedostatki?
W naszej kulturze przerabianie często kojarzyło się z
koniecznością – bo:
- dawnej ubrania były szyte w domu, dziergane przez mamy i babcie, a tkaniny powstawały miesiącami,
- w PRL-u brakowało wszystkiego, więc „kombinowanie”, cerowanie i przerabianie były normą, do dziś ta pamięć nami rządzi.
Wiele osób wciąż myśli: „Przerabiacie, bo nie macie na
nowe.”
Dla mnie to umiejętność. W obecnych czasach przerabianie to
raczej talent tworzenia czegoś nowego i dawania drugiego życia rzeczom, które
już zostały wyprodukowane.
Na świecie wygląda to zupełnie inaczej. Poszukałam i
znalazłam ciekawe przykłady:
USA – lider rynku upcyklingu, silna kultura DIY i thrift
flips (przeróbki lumpeksowych ubrań).
Niemcy – centrum europejskich inicjatyw recyklingowych i
projektów zero waste.
Francja – haute couture tworzy kolekcje z resztek tkanin,
upcykling staje się luksusem.
Wielka Brytania – second-handy i moda vintage są
mainstreamem, a przeróbki traktuje się jako stylowy wybór.
Włochy i Hiszpania – powstają innowacje w duchu gospodarki
obiegu zamkniętego.
Chiny – rosnące zainteresowanie w miastach, upcykling jako
trend wśród młodych dorosłych.
Na TikToku ludzie chętnie pokazują swoje przeróbki – i to powód do dumy, nie do wstydu.
Obserwuję grupę na FB w USA i tam przerabiane jest wszystko
– nie tylko odzież, ale też obrusy, ścierki kuchenne, prześcieradła czy poszwy.
Przerabianie jest droższe emocjonalnie. Wymaga uwagi i
szacunku – dla materiału, dla historii, dla planety. To wybór, nie przymus.
W Polsce często wstydzimy się powiedzieć: „Gotuję z
resztek.” Brzmi to jak bieda.
A przecież w innych krajach właśnie z resztek powstały
najbardziej znane i cenione potrawy:
Francja – ratatouille, gulasz z warzyw, które zostały pod
ręką. Dziś klasyka serwowana w najlepszych restauracjach.
Włochy – minestrone, prosta zupa jarzynowa z tego, co było w
spiżarni. Pizza też kiedyś była „jedzeniem biedaków”, a dziś króluje na
świecie.
Hiszpania – tortilla de patatas, placki ziemniaczane z
jajkiem, wymyślone po to, by wykorzystać ziemniaki z poprzedniego dnia.
Wielka Brytania – bubble and squeak, czyli smażone ziemniaki
z kapustą z poprzedniego dnia.
Azja – smażony ryż czy ramen, które powstawały z tego, co
zostało z poprzedniego posiłku.
To, co u nas bywa powodem do skrępowania, gdzie indziej jest
powodem do dumy – częścią narodowej kuchni, wpisaną w tradycję i kulturę.
To nie bieda.
To powolne życie, tworzenie, szacunek do świata i siebie.
Chęć niemarnowania, przerabiania, używania wszystkiego – czy
w szafie, czy w kuchni – to forma wolności.
To przywilej. To życie po swojemu, w zgodzie z wartościami,
a nie z presją konsumpcji.
A Wy jak to odbieracie?
Czy zdarzyło się Wam, że ktoś skomentował Waszą oszczędność czy przeróbki?
Czy w Waszym domu resztki to wstyd, czy może… pomysł na coś dobrego?
„Bogaci używają większości swoich pieniędzy, by stawać się bogatszymi. Biedni używają większości swoich pieniędzy, by wyglądać na bogatszych.” - Mokokoma Mokhonoana
Bogaty nie dlatego jest bogaty, że zawsze miał więcej, tylko
dlatego, że potrafił szanować swoje dobra. Umiał dbać, pomnażać, nie rozrzucać.
Biedny często wpada w pułapkę – wydaje szybko, by poprawić
sobie humor albo zrobić wrażenie na innych, a później zostaje z pustymi rękami.
I to właśnie wraca do mnie, kiedy ktoś mówi, że
„przerabianie czy gotowanie z resztek to bieda”.
Bo ja widzę w tym szacunek do rzeczy, do pracy innych, do
planety. Widzę w tym postawę człowieka bogatego – nie w sensie konta w banku,
ale w sensie mądrości i odpowiedzialności. Bo prawdziwe bogactwo to nie to, co
masz w portfelu. To to, jak traktujesz to, co już posiadasz.
Dzielę się z Wami moim światem – od ogrodu, przez oszczędzanie i gotowanie, po szycie i urządzanie domu. Jeśli chcecie symbolicznie mnie wesprzeć, możecie postawić mi wirtualną kawę. To dla mnie piękny znak, że to, co robię, ma dla Was wartość.
